نفقه چیست و چطور نفقه را مطالبه کنم؟

دسته بندی:
۱۷ دی ۱۳۹۷
88 بازدید

تعریف نفقه

تامین نفقه به معنای تأمین نیازمندی‌های اولیه و ضروری زندگی است. ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی می‌گوید: «نفقه عبارت است از: همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن، از قبیل: مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج، به واسطه نقصان یا مرض».

باید توجه داشت که قانون‌گذار در تعریف نفقه از واژه «متعارف» استفاده کرده است. یعنی نیاز‌های متعارف زنی که در خانواده ثروتمند زندگی کرده، با نیاز‌های زنی که در یک خانواده معمولی یا روستایی زندگی کرده است، تفاوت دارد. پس مقدار نفقه باید با وضعیت اجتماعی زن متناسب باشد. همچنین، شرط احتیاج زوجه به نفقه در پرداخت نفقه به او وجود ندارد. یعنی حتی اگر زن بی‌نیاز و متمول هم باشد، باز نفقه به او تعلق می‌گیرد.

 

نفقه در عقد ازدواج موقت

زن در ازدواج دائم حق دارد از شوهرش نفقه دریافت کند. اما در ازدواج موقت، نفقه به زن تعلق نمی‌گیرد. مگر اینکه در ازدواج موقت،‌ دریافت نفقه، شرط عقد باشد. در این صورت، نفقه حق قانونی و شرعی زن محسوب می‌شود. ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی می‌گوید: «در عقد انقطاع، زن حق نفقه ندارد؛ مگر اینکه شرط شده باشد یا آنکه عقد، مبنی بر آن جاری شده باشد».

 

خروج زن از منزل و پرداخت نفقه

ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی می‌گوید: «زن باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند، سکنی نماید؛ مگر آنکه اختیار تعیین منزل، به زن داده شده باشد». شوهر باید منزل مستقلی برای زن تهیه کند که متناسب با شأن او (زن) باشد. با وجود تهیه منزل متعارف و متناسب با شأن زن، اگر زندگی در آنجا موجب ضرر و زیان بدنی (آزار و اذیت) یا شرافتی زن باشد، خروج او از منزل موجب «نشوز» و «عدم اطاعت» زن نمی‌شود. در این صورت، نفقه تا زمان برطرف شدن مشکل (موجبات ضرر و زیان زن) به وی تعلق خواهد گرفت. ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی می‌گوید: «اگر بودن با شوهر در یک منزل، متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای زن باشد، زن می‌تواند مسکن علی‌حده اختیار کند و در صورت ثبوت مظنه ضرر مزبور، محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است، نفقه برعهده شوهر خواهد بود».

 

نفقه از چه زمانی به زن تعلق می‌گیرد؟

در اینجا سؤالی مطرح است با این عنوان که «آیا مرد باید از زمان جاری شدن خطبه عقد، نفقه پرداخت کند یا از زمان آغاز زندگی مشترک؟». مطابق قانون، از لحظه جاری شدن عقد، رابطه زوجیّت بین مرد و زن برقرار می‌شود و به موجب رابطه،‌ زن حق دریافت نفقه بر شوهرش دارد. اما از زمان جاری شدن عقد تا زمان «تمکین خاص زن (رابطه زناشویی)،» نفقه به او تعلق نمی‌گیرد. اما از زمانی که زن برای ازدواج و شروع زندگی اعلام آمادگی کند، حق دریافت نفقه برای او محفوظ است.

همچنین، به زنی که حضور در خانه‌ شوهر و آغاز زندگی مشترک و زناشویی را منوط به پرداخت مهریه کرده باشد، نفقه تعلق می‌گیرد. ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی می‌گوید: «زن می‌تواند تا مهریه به او تسلیم نشده، از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد، امتناع کند. مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود».

در طلاق رجعی (طلاقی که مرد می‌تواند در مدت عده، به زن رجوع کند) مرد باید در زمان عده (سه ماه و ۱۰ روز پس از ثبت طلاق) به همسرش نفقه بپردازد. اما در صورت صدور حکم طلاق به دلیل عدم تمکین و عدم اطاعت زن، نفقه به او تعلق نمی‌گیرد. در طلاق بائن (طلاقی که در آن، مرد نمی‌تواند به زن رجوع کند) و در فسخ نکاح  نیز نفقه‌ای به زن تعلق نمی‌گیرد.

 

سقوط نفقه

در قانون مواردی پیش‌بینی شده که باعث سقوط نفقه می‌شود؛ یعنی زن، حق مطالبه و دریافت نفقه از شوهرش را ندارد. مطابق قانون، نفقه به زن ناشزه تعلق نمی‌گیرد. ناشزه به زنی می‌گویند که حقوق شرعی و قانونی همسرش را ادا نمی‌کند و از او تمکین عام (سکونت در منزل شوهر و ادای وظایف همسری) و تمکین خاص ندارد. ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی می‌گوید: «هر گاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق نفقه نخواهد بود». بنابراین، عدم تمکین و عدم انجام وظایف زوجیت، حق دریافت نفقه را از بین می‌برد و باعث سقوط نفقه می‌شود.

 

انواع دعوی مرتبط با نفقه

ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: «هر کس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین ندهد، یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب‌النفقه امتناع نماید، دادگاه او را از سه ماه و یک‌ روز تا پنج ماه حبس محکوم می‌نماید». بنابراین، عدم پرداخت نفقه توسط شوهر، جرم است و زن می‌تواند نفقه را به دو صورت حقوقی و کیفری از طریق محاکم قضایی مطالبه و دریافت کند.

 

شرایط و مراحل دعوی مطالبۀ نفقه

مطابق قانون،‌ از زمانی که زن برای ازدواج و شروع زندگی اعلام آمادگی کند، حق دریافت نفقه برای او محفوظ است. اما در صورت عدم پرداخت نفقه از سوی مرد در این شرایط، زن می‌تواند با مراجعه به نزدیک‌ترین مجتمع قضایی محل سکونت خود یا شوهرش،‌ با انجام مراحل اداری و قضایی و ارائه شهود به دادگاه، درخواست پرداخت نفقه معوقه نموده یا برای به مجازات رساندن شوهر، علیه او شکایت کیفری طرح کند.

 

شکایت کیفری مطالبه نفقه

ماده ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: «هر کس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین ندهد، یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب‌النفقه امتناع نماید، دادگاه او را از سه ماه و یک‌ روز تا پنج ماه حبس محکوم می‌نماید». بنابراین، عدم پرداخت نفقه توسط شوهر، جرم است و زن می‌تواند نفقه را به دو صورت حقوقی و کیفری از طریق محاکم قضایی مطالبه و دریافت کند.

زن می‌تواند برای شکایت کیفری از عدم پرداخت نفقه، به دادسرای محل وقوع جرم (محل زندگی خود یا محل زندگی شوهر) مراجعه کند و شکایت خود را شفاها مطرح نموده و یا در یک برگ عادی نوشته و تقدیم دادسرا کند. برای انجام مراحل قانونی شکایت، زن باید عدم پرداخت نفقه از سوی شوهرش و نیز، زوجیت خود را در دادگاه ثابت کند. زن می‌تواند عدم پرداخت نفقه را با شهادت شهود در دادگاه، اثبات کند و برای اثبات زوجیت، عقدنامه یا همان سند نکاحیه‌ی خود را به دادگاه ارائه کند. با اثبات این دو مسئله از سوی زن، طبق ماده ۲۹ قانون حمایت از خانواده، دادگاه می‌تواند میزان و چگونگی پرداخت نفقه توسط شوهر را تعیین کند. زن می‌تواند طبق ماده ۷ قانون حمایت از خانواده، در کنار شکایت و دادخواست دریافت نفقه، برای جلوگیری از نقل و انتقال اموال شوهرش، دستور موقت بگیرد.

 

 

دادخواست حقوقی مطالبه نفقه

ـ اگر زن قصد دریافت نفقه دوران گذشته را داشته باشد، با ارائه دادخواست حقوقی به دادگاه می‌تواند موضوع را پیگیری کند.

ـ در روش حقوقی، زن پس از تهیه دو نسخه دادخواست حقوقی، درخواست خود را در آن‌ها می‌نویسد. از آنجا که دعوای نفقه، یک دعوای مالی است، باید به نسبت مبلغ نفقه، تمبر الصاق تهیه و آن را به دادگاه خانواده تقدیم کند. زن می‌تواند هزینه دادرسی را هم در دادخواست مطرح و مطالبه کند. اگر زن توان پرداخت هزینه‌ی دادسری را نداشته باشد، می‌تواند دادخواست اعسار داده و در صورت اثبات عدم استطاعت در پرداخت هزینه‌ی دادرسی معاف می‌شود.

 

استطاعت مالی مرد

استطاعت مالی مرد از شرایط وجوب نفقه زوجه نیست، اما همین مسئله استطاعت مرد، جزو شرایط تحقق جرم مرد در عدم پرداخت نفقه است. یعنی، مردی به خاطر ترک پرداخت نفقه مجازات تعزیری می‌شود که با وجود استطاعت مالی، از پرداخت نفقه زن خودداری کرده باشد. در این امر، تشخیص این مسئله که آیا مرد در زمان ترک پرداخت نفقه، استطاعت مالی داشته یا نه، برعهده دادگاه است. اگر مرد فقط استطاعت پرداخت بخشی از نفقه زن را داشته باشد و از پرداخت همان قسمت هم خودداری کرده باشد،‌ مشمول ماده 642 شده و مجرم شناخته می‌شود.

 

پرسش رایگان از وکیل حقوق خانوادهدرخواست وکیل متخصص حقوق خانواده

نیاز به کمک دارید؟ همین حالا زنگ بزنید: 300 66 387 051 و 8028 468 0938 (سراسر کشور)

 

این مطلب چطور بود؟

درباره تحریریه دادپرداز


سامانه حقوقی دادپرداز پلی است میان متقاضی دریافت خدمات حقوقی (دادسپار) و حقوقدانان برجسته کشور (دادفران) که پس از طی مراحل تایید هویت و تخصص، به جمع ما پیوسته اند. شما نیز می توانید با ثبت مشکل یا درخواست حقوقی خود، از نظرات تخصصی دادفران پلتفرم دادسپار بهره مند شده و خدمات حقوقی مناسبی را از آن ها دریافت نمایید. همکاران ما در طی این مسیر در کنار شما خواهند ماند و تا حصول نتیجه شما را راهنمایی خواهند کرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *